Een terugblik op een bewogen jaar - Cultuurmarketing

Een terugblik op een bewogen jaar

elleboog groet
#Loopbaan
4 jan 2021

Corona kaapte 2020 en zette de cultuursector op zijn kop. Cultuurmarketing vroeg 8 vakgenoten welke inzichten dit jaar hen bracht.

Door de redactie

Fotografie

Pexels

Joan Tol: het is hoog tijd voor een stuk compassie

Joan Tol werkte afgelopen jaar als projectmanager Code Diversiteit & Inclusie bij LKCA. Zij geeft het stokje door aan Sakina Saouti en gaat per januari 2021 aan de slag als projectleider gelijke kansen, diversiteit & inclusie bij de MBO raad.

“Hoe houd je een onderwerp als D&I op de agenda in tijden van crisis? Het is een onderwerp dat snel van de agenda verdwijnt, zeker als het gezien wordt als een ‘nice to have’ in plaats van een ‘need to have’. Daarnaast is de cultuursector ongenadig hard geraakt door de Covid-19 maatregelen. Ik kan mij goed voorstellen dat de aandacht voor D&I daardoor verslapt of helemaal verdwijnt. Toch zijn onze werkzaamheden doorgegaan. Vaak digitaal en uit nood geboren creatiever dan gebruikelijk. En daar zit ook de winst: een crisis biedt de mogelijkheid om dingen anders te doen.

Ook zie ik organisaties bewust kiezen voor D&I, juist nu. De impact van #BlackLivesMatter is groot, het collectieve bewustzijn over kansenongelijkheid is enorm gegroeid. In die zin hebben we de tijdgeest mee om samen duurzame verandering te realiseren.

Werken aan D&I gaat gepaard met vallen en opstaan, soms 2 stappen vooruit en 1 achteruit. Dat is niet nieuw. Wat wel nieuw is, is de impact van grote externe factoren zoals Covid-19 en #BlackLivesMatter. Het zijn ontwikkelingen die dwingen tot (zelf)reflectie en vragen om (meer) compassie, beide leggen ongelijkheid in behandeling van mensen, systemen en processen bloot. Het is hoog tijd voor een stuk compassie, een stuk menselijkheid.

Als D&I expert ben ik bezig met veranderkunde. Daarbij kijk ik voortdurend naar wat er nodig is om mensen in beweging te krijgen. Vanuit empathie en compassie. Dat betekent dat ik tegenwoordig nog meer dan eerst kritisch kijk naar de opzet van een D&I plan, de inhoud van een training, of de organisatie van een event. Wat kunnen we doen om mensen te raken op gevoelsniveau? Het is inmiddels bijna een soort zintuiglijke benadering geworden. Als je ‘het’ voelt dan kun je veel beter snappen waar ‘het’ over gaat. En is het makkelijker om begrip te hebben voor een ander of voor jezelf. Dat is compassie, een mooie menselijke kwaliteit. Eigenlijk heel logisch om terug te vallen op iets wat van nature bij je hoort.”

Emiel Haring: duurzaam alternatief voor live concert ontbreekt 

Emiel Haring was hoofd marketing van poppodium 013 in Tilburg, totdat het podium in juni 2020 als een van de eerste grote culturele instellingen in Nederland 10 mensen moest ontslaan, waaronder Haring. 

“De grootste uitdaging als marketeer van een poppodium was in 2020 zonder twijfel het verliezen van het te promoten product – de live show zoals je het kende. Op 12 maart werd duidelijk dat Nederland in gedeeltelijke lockdown ging en shows niet langer mogelijk waren. De sector ging op zoek naar wat wel kan, en een aantal positieve uitzonderingen daargelaten was er weinig productinnovatie. Er zijn nieuwe producten ontwikkeld, maar nog geen innovaties die beklijven en op termijn een duurzaam alternatief kunnen bieden voor liveshows.

Dit jaar heb ik gezien dat de kracht van live – oog in oog met de artiest, met vrienden, vriendinnen en like minded opgaan in de massa, bier over je schoenen en de muziek door je kleren – overeind is gebleven, moeilijk te innoveren is en waarvoor de behoefte onverminderd blijft.”

Melanie Bosveld: D&I projecten blijven ook in crisistijd op de agenda staan

Melanie Bosveld is oprichter en managing director van Kult&Ace, een communicatiebureau gespecialiseerd in jonge, diverse doelgroepen. Ze ontwikkelde in 2020 het nieuwe platform PACT voor creatief talent vanuit allerlei achtergronden en verzorgde vanuit Kult&Ace op maat gemaakte D&I trajecten voor o.a. Tropenmuseum en Eye Filmmuseum.

“Ondanks dat we onze financiele doelstellingen niet hebben gehaald, voelde 2020 als een jaar van groei voor ons. Vanaf maart zagen we bij Kult&Ace helaas wat minder aanwas van nieuwe projecten, zoals veel bureaus. We hebben veel klanten in de cultuursector waar veel projecten on hold gingen. Als communicatiebureau weten we echter ook dat je niet stil moet blijven zitten in crisistijden. Je kunt ook creatief met budget omgaan, innoveren en goede interne analyses maken om effectiever te communiceren. Het was soms moeilijk om klanten hiervan te overtuigen, veel instellingen trapten meteen op de rem. Gelukkig deed niet iedereen dat en hebben we voor een flink aantal klanten ook hele mooie projecten kunnen uitvoeren in crisistijd. Projecten waarin verbinding werd gezocht, online cursussen, maar ook interne en externe diversiteitstrajecten. Want naast corona, speelde #BlackLivesMatter natuurlijk ook een grote rol in 2020. Diversiteit is en blijft een belangrijk onderwerp voor al onze klanten, ook in de culturele sector.

Ik heb geleerd dat er altijd een weg is om vooruit te komen, ook in beperkende omstandigheden. Zo hebben we voor onze klanten in plaats van grote onderzoeken, polls gedaan en in plaats van grote evenementen, online talks georganiseerd. Daarnaast zagen we dat een aantal instellingen, ook in moeilijkere tijden, genoeg budget hadden gereserveerd voor hun D&I trajecten, omdat ze weten dat er nog veel te verbeteren valt en klaar willen zijn voor de toekomst. Wij zijn een van de weinige communicatiebureaus die D&I in hun DNA heeft en hier trajecten voor aanbiedt. Het was mooi om te zien dat veel culturele instellingen, groot en klein, ons daar toch voor wisten te vinden. Zelfs – of juist – in crisistijden.”

Barbara van Amelsfort: het belang van contentmarketing, kwaliteit boven kwantiteit

Barbara van Amelsfort is hoofd marketing, programmering, educatie en publieksservices bij de Hortus Botanicus Amsterdam. Voor het eerst in de 15 jaar dat van Amelsfort bij de Hortus werkt, kwam het bezoekersaantal in 2020 onder de 100.000.

“Ik dacht dat het het moeilijkst zou zijn om je aan te passen aan de nieuwe situatie; om tijdens gesloten dagen binding te houden met het publiek en nieuwe programmering te ontwikkelen dan wel aan te passen aan de nieuwe maatregelen. Maar tot mijn groot plezier werd dat ondernemerschap en die creativiteit nog meer aangewakkerd in ons team, en wisten we vanaf de zomer telkens leuke, nieuwe manieren te vinden om als museum te kunnen blijven werken voor het publiek.

De grootste uitdaging kwam eigenlijk in november toen we voor de vierde keer onszelf opnieuw moesten uitvinden. Dan moet je echt wel even de energie uit je tenen halen om daar weer mee aan de slag te gaan. Maar dat is gelukt, want het winterprogramma Hortus by Night is nog mooier dan voorgaande jaren. Helaas ging heel Nederland 2 dagen voor de start hiervan in volledige lockdown. De Hortus houdt het programma vast voor hopelijk een herkansing in februari 2021.

Ik heb afgelopen jaar geleerd hoe belangrijk contentmarketing is. Of je nu een museum, tuin of commercieel bedrijf bent, je echte inhoud (je verhaal, je collectie, je historie of missie) en hoe je die in verbinding brengt met het publiek heeft zoveel meer duurzame waarde. Kwaliteit gaat echt boven kwantiteit. Als massale ticketsale geen doel meer is, dan moet je op zoek naar de pure verbinding. Een belangrijke ontdekking daarbij was hoe dicht bij je eigen personeel of trouwste bezoekers je deze verhalen al kon vinden.

Koen Brakenhoff: doel en middel niet verwarren

Koen Brakenhoff maakte in januari 2019 de overstap van hoofd marketing bij het Mauritshuis naar directeur marketing en development bij Opera en Ballet Vlaanderen. Vanaf 2021 start hij als zelfstandig consultant in de kunst- en cultuursector.

“In 2020 konden we ineens niet meer doen waar we goed in zijn: mensen live samenbrengen om kunst te maken en te delen. Hoe nu verder? Te vaak worden doel en middel in deze zoektocht door elkaar gehaald. Het maken van een tentoonstelling of voorstelling is geen doel, maar een middel. Een middel om verhalen te vertellen en dát is het doel van de culturele sector. Gooi je die twee door elkaar, dan loopt de creativiteit per direct vast. De grote uitdaging is het vinden van nieuwe vormen van vertellen. Nieuwe middelen dus.

En om mijn goede voornemen vast te delen: in 2021 wil ik, samen met de sector, op zoek naar nieuwe kanalen en manieren om te blijven verrassen, inspireren en ontroeren met de mooiste verhalen. Omdat dat nodig is. Meer dan ooit.”

Charlotte Bosman: digitaal overleg maakt brainstorm moeilijker

Charlotte Bosman is digitaal projectleider bij de Anne Frank Stichting. De gedwongen sluiting raakte het Anne Frank Huis hard, aangezien zij een ongesubsidieerd museum zijn waar de bezoekers voor 90% uit het buitenland komen. Om mensen toch een kijkje in het leven van Anne Frank te geven ontwikkelde Bosman samen met haar team de succesvolle YouTube-serie het Anne Frank videodagboek.

“De grootste uitdaging in 2020 was toch wel het brainstormen met collega’s over nieuwe innovatieve ideeën, campagnes en/of projecten. Vergaderen en bijkletsen via Teams of Zoom gaat prima! Maar écht brainstormen, een sessie waarbij energie los komt, je elkaar kan stimuleren om tot goede ideeën te komen, dat is toch een stuk lastiger digitaal… Digitaal zijn er ineens allemaal ongeschreven regels: wachten tot een ander is uitgesproken, je microfoon uitzetten als een ander spreekt, je hand opsteken als je iets wil zeggen etc. Dat maakt het allemaal nét wat minder spontaan. Desalniettemin ben ik heel trots op wat we als team en organisatie hebben neergezet.

Naar aanleiding van corona, de daardoor ontstane situatie en het thuiswerken heb ik geleerd hoe belangrijk het is om ideeën te blijven delen met collega’s, daar tijd voor te maken en – als het weer mag – bij elkaar te komen om hierover te brainstormen. Dat mag ook bij het koffieapparaat. Ik kijk nu al uit naar het eerste idee dat daar ontstaat!”

Kristl Strubbe: strategisch denken helpt organisaties met (formuleren van) bestaansrecht

Kristl Strubbe richtte in april 2016 WAARMERK op en geeft advies over strategie en publieksontwikkeling aan culturele en creatieve organisaties die maatschappelijk relevant willen zijn.

“Uit de eerste coronaschok ontstonden creatieve initiatieven om het publiek tijdens de lockdown toch te bereiken. Dat ging óf alle kanten op, óf we deden ‘voorlopig even’ digitaal wat we fysiek al deden. Heel wat culturele organisaties trapten voluit op de strategische rem en de focus ging op de korte termijn. Kritische meedenkers (zoals ik) werden even weggeduwd: strategisch denken is zowat het laatste waar men tijd voor wilde maken. Terwijl het net nú nodig is om uit te zoomen, om goed te weten wat jou onderscheidt en om helder te formuleren waarom je er bent.

Een denkkader toont je als vanzelf de weg naar meer impact, ook in het ‘nieuwe normaal’. Het zet je niet strak in het pak, maar het brengt, als kader om kleine en grote beslissingen af te toetsen, vooral rust in de organisatie. Dáár gaat strategisch denken over en daar moét je in investeren. Dat wil ik cultuurorganisaties nog duidelijker maken.”

Arvid van Bokhorst: vasthouden aan denken in mogelijkheden en de factor mens in digitale experimenten

Arvid van Bokhorst werkte afgelopen jaar aan de realisatie van het Digitaal Informatieplatform Podiumkunsten (DIP): een collectief IT platform voor de Nederlandse podiumkunsten van de brancheverenigingen VSCD, NAPK en VVTP. 

“In zijn algemeenheid was het een grote uitdaging om een geheel nieuw digitaal platform en alles wat daarbij komt kijken te realiseren. Alsof die opdracht niet groot genoeg was, deed Covid-19 daar een schepje bovenop. Je bent als collectief project überhaupt al niet de kernactiviteit van de organisaties waarvoor je aan de slag bent. Doe daar een crisis bij en je hebt direct een flinke extra uitdaging te pakken om iedereen betrokken en scherp te houden.

Uitdagingen waren er ook binnen de organisatie zelf: hoe zorg je ervoor dat een team dat net een beetje op elkaar ingespeeld raakt, weer ritme en plezier vindt op afstand?

Toch heb ik ook maar weer eens bevestigd gezien dat digitale oplossingen organisaties beter kunnen maken en inspireren. Natuurlijk heb ik zo langzamerhand wel genoeg tijd achter mijn beeldscherm doorgebracht en werden die paar live bijeenkomsten extra gewaardeerd, maar ik heb ook mensen ontmoet via Zoom; nieuwe samenwerkingen gestart via Google Meet en voorbeelden van geweldige creativiteit gezien bij makers die digitaal letterlijk een nieuw podium vonden.

Niets missen?

We sturen iedere twee weken een nieuwsbrief met interviews, praktijkverhalen en de nieuwste vacatures. Schrijf je in, dan krijg jij ‘m ook.

Bijzonder daarbij vond ik ook dat we zo vergevingsgezind waren naar elkaar: af en toe een haperende verbinding, een kat op een toetsenbord of een experiment dat toch niet helemaal vlekkeloos verliep. Ik hoop dat we dat vasthouden: denken in mogelijkheden en de factor mens in digitale experimenten. Gewoon proberen levert zulke mooie resultaten of inzichten op. Tof toch dat we weten dat een aantal van die tijdelijke oplossingen nu gaan blijven in de toekomst? Gewoon omdat we het geprobeerd hebben.”